Một người bị kiến lửa tấn công: Vết thương thật kinh khủng.

Kiến lửa nhập khẩu (RIFA), tên khoa học là Solenopsis invicta, lần đầu tiên đặt chân lên đất Mỹ cách đây 60 năm, khi chúng bám theo những chuyến tàu hàng đến từ Nam Mỹ. Kể từ đấy đến nay, chúng đã phát triển rộng ra khắp miền Nam, đánh bật lũ kiến lửa bản địa trên đường "tiến quân". Larry Gilbert, nhà sinh thái học thuộc ĐH Texas tại Austin (Mỹ), cho biết: "RIFA sống với mật độ dày đặc như chính các loài kiến địa phương khác. Có thể chúng đã tránh được hầu hết các kẻ thù tự nhiên khác, chẳng hạn như mầm bệnh và ký sinh trùng."

Vì không còn kẻ thù nào ở miền Nam nước Mỹ, RIFA đang hoành hành dữ dội tại dải đất này. Chúng đốt đến chết những động vật non sinh ra trên đồng cỏ, trở thành mối đe doạ cho sức khỏe con người, làm tổ trong những hộp điện ngầm dưới mặt đất, gây nên chập điện và cháy nổ. Theo các nhà nghiên cứu thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ, mỗi năm lũ kiến "xâm lăng" này gây nên thiệt hại khoảng 1,2 tỷ đô la cho Texas, nơi chúng hoành hành đặc biệt dữ dội.

Chính vì vậy, Gilbert đang tìm mọi cách để tiêu diệt lũ kiến lửa đáng ghét này, và một trong những phương pháp tỏ ra hữu hiệu nhất chính là nhập khẩu "khắc tinh" của chúng - loài ruồi ký sinh phorid "đồng hương" Brazil giết chết kiến lửa bằng cách... đẻ trứng lên mình kiến.

Tiêu diệt kiến lửa

Ruồi phorid, "khắc tinh" của kiến lửa RIFA.

Ruồi phorid cái sẽ lượn lờ trên đầu lũ kiến hoặc bay theo lũ kiến trên đường kiếm ăn để chọn lấy mục tiêu cho riêng mình. Sau đó, nó thực hiện động tác "bổ nhào" rồi chớp nhoáng đẻ trứng vào cơ thể con mồi, sau đó chuồn thẳng. Trong vòng mười ngày, quả trứng sẽ nở ra trong... cổ họng kiến và giết chết con vật. Ấu trùng phorid sẽ di chuyển lên cái đầu kiến, lúc ấy đã rụng ra khỏi thân rồi. Tại đấy, ấu trùng sẽ phát triển thành con nhộng, trông giống với ruồi phorid trưởng thành. Khoảng 40 ngày sau, ruồi phorid sẽ chính thức đặt chân vào cuộc sống, bỏ lại sau lưng một xác kiến chết.

Mặc dù bằng cách này, ruồi phorid chỉ giết chết một bộ phận nhỏ kiến, nhưng lũ kiến vẫn sợ ruồi phorid đến mức chỉ cần nhìn thấy ruồi xuất hiện là hành vi kiếm ăn của kiến lập tức rối loạn. Điều này sẽ khiến cho tốc độ hình thành đàn RIFA chậm lại rất nhiều. Theo Gilberl, quá trình này cũng giống như lúc lũ sâu bướm ăn lá sồi - mặc dù sâu bướm không giết chết cây sồi nhưng hiện tượng mất lá sẽ khiến cho cây tạo ra ít quả sồi hơn. Như vậy, dần dần cùng với thời gian, số lượng cây sồi non mới mọc sẽ ít hơn so với các loài cây cạnh tranh khác.

Donald Feener, một nhà sinh thái học thuộc ĐH Utah ở thành phố Salt Lake, chuyên nghiên cứu mối quan hệ giữa ruồi ký sinh và kiến, cho rằng phương pháp nghiên cứu của Gilbert và cộng sự là "một ý tưởng vĩ đại." Ông nói: "Về mặt sinh thái học, ruồi phorid đóng vai trò tác động gián tiếp đến cộng đồng kiến, bởi vì chúng làm thay đổi cách tương tác của kiến, đặc biệt là khi kiến cạnh tranh với nhau."

Hành trình đi tìm... ruồi

Nghiên cứu đời sống của kiến để tìm ra quy luật kiểm soát hành vi của chúng.

Có hơn 20.000 loài ruồi phorid khác nhau, trong đó có 50 loài chuyên tấn công kiến lửa. Một số loài ruồi phorid tấn công kiến lửa thuộc họ geminata, bao gồm các loài kiến lửa có nguồn gốc ở miền Nam nước Mỹ, còn một số loài khác lại tấn công kiến lửa thuộc họ saevissima, trong đó có RIFA và các loài xuất xứ từ Nam Mỹ.

Theo Feener, hầu hết các loài phorid "ưa" kiến lửa họ này thì lại không "tơ tưởng" gì đến kiến lửa họ kia, và ngược lại. Nhưng trong một họ kiến lửa thì ruồi lại thường không chỉ tấn công một loài. Để minh họa cho việc ruồi phorid chỉ tấn công một họ kiến, Gilbert nói rằng lũ ruồi tấn công kiến họ geminata tại Mỹ đang dần ít đi do lũ kiến bản địa không còn nhiều như trước nữa. Chúng không tấn công, và sẽ không tấn công kiến RIFA, cho dù lũ kiến ngoại lai này đang tràn ngập mặt đất. Gilbert cho biết: "Chúng tôi chắc chắn rằng ruồi phorid dùng tín hiệu hóa học đặc trưng cho các loài kiến để định vị và phân biệt kiến "của mình". Các tín hiệu này mang tính đặc thù rất cao." 

Các nhà nghiên cứu đang phải đối mặt với rất nhiều thách thức, trong đó có việc tìm kiếm, nhập khẩu và nuôi nấng lũ ruồi phorid "khoái khẩu" kiến lửa RIFA, sau đó lại phải đưa chúng vào môi trường tự nhiên sao cho chúng kiểm soát được dân số RIFA. Một trong những mối quan tâm hàng đầu của Feener về công trình của nhóm Gilbert là họ đang tiến hành các cuộc thử nghiệm điền dã với ruồi phorid tấn công RIFA tại những vùng nhiều mô đất chứ không phải khi kiến đang đi kiếm ăn. Theo Feener, đây là một vấn đề quan trọng, bởi vì ruồi phorid cần phải "quấy rầy" RIFA tại nơi kiến cạnh tranh trực tiếp với kiến lửa bản địa: kiếm ăn. Ông nói: "Như vậy, dự án của họ chưa rõ về việc ruồi phorid hoạt động như thế nào để kiểm soát dân số RIFA."

Mạo hiểm với tương lai?

Với hàm răng chắc khỏe và bản tính hiếu chiến, RIFA không có đối thủ tại những nơi nó đến.

Feener còn tỏ ra lo ngại về cuộc nghiên cứu mà ông đã thực hiện cùng với Gilbert và Woody Benson thuộc ĐH Campinas tại Brazil. Cuộc nghiên cứu này đã đưa ra những bằng chứng không thực sự thuyết phục về khả năng kiểm soát dân số kiến lửa của ruồi phorid ngay tại quê hương Brazil. Feener cho biết: "Không phải là ruồi phorid không thể giúp chúng ta kiểm soát kiến lửa, nhưng chúng ta chưa thể khẳng định được điều này bởi không có dữ liệu."

Khánh Hà (Theo National Geographic)

TTC  Trích từ